* ΜΙΚΤΗ ΜΑΘΗΣΗ * Ο αγγλικός όρος "Blended Learning", o οποίος μεταφέρεται στην ελληνική γλώσσα ως "Μικτή Μάθηση", στην πραγματικότητα συνίσταται σε ένα σύμπλεγμα συγγενών όρων, όπως η Εκπαίδευση, η Παιδαγωγική, η Μάθηση και η Διδακτική. Η Μικτή Μάθηση συνίσταται στη μίξη παραδοσιακών πρόσωπο με πρόσωπο διδακτικών πρακτικών και μέσων διδασκαλίας, ποικίλων εκπαιδευτικών υλικών, διεπιστημονικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, εφαρμογών εκπαιδευτικών λογισμικών και τεχνολογιών ασύγχρονης επικοινωνίας. Με δύο λόγια, ένα Πρόγραμμα Μικτής Εκπαίδευσης αναμιγνύει επιλεκτικά - και σε μικρότερη ή μεγαλύτερη αναλογία- διάφορους τρόπους μάθησης, μεθοδολογίας, παιδαγωγικής προσέγγισης και διδακτικής πρακτικής, ανάλογα με τις ανάγκες της **Κοινότητας Μάθησης**. Συνηθέστερα, οι εκπαιδευόμενοι ξεκινούν την εκπαιδευτική διαδικασία σε συμβατικές εκπαιδευτικές δομές. Στη συνέχεια, τούς δίνεται η ελεγχόμενη δυνατότητα πρόσβασης στο περιεχόμενο και στο σχεδιασμό του διδακτικού περιεχομένου (ή κάποιου τμήματός του), αλλά και, με τη χρήση των τεχνολογιών του Διαδικτύου, η δυνατότητα μεταξύ τους επικοινωνίας και επικοινωνίας με τον διδάσκοντα, ο οποίος "περιορίζεται" στον ρόλο του Καθοδηγητή. Η συνθετική αξιοποίηση ποικίλων τεχνικών, εκπαιδευτικών λογισμικών, παιδαγωγικών θεωριών και διδακτικών πρακτικών που συνιστούν τον "σκληρό πυρήνα" της, καθιστούν τη Μικτή Μάθηση μία αξιόλογη διδακτική επιλογή, η οποία, κυρίως, δύναται να ανταποκριθεί ταυτόχρονα στις ποικίλες -ομαδικές και ατομικές- μαθησιακές απαιτήσεις. Τα κύρια θεωρητικά μοντέλα που περιγράφουν την ανθρώπινη μάθηση είναι το μοντέλο του συμπεριφορισμού, του εποικοδομισμού και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Σε αντίθεση με τη θεωρία του συμπεριφορισμού, η οποία βρίσκεται σε παρακμή, οι άλλες δύο μεγάλες θεωρίες βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και είναι αυτές, οι οποίες προτείνουν συμπληρωματικα το πλαίσιο κατανόησης της δραστηριότητας των υποκειμένων όταν βρίσκονται σε διαδικασία μάθησης και συμβάλλουν στη σχεδίαση και τσην υλοποίηση περιβαλλόντων μάθησης που βασίζονται στις Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ). Η ιστορική αναδρομή προσφέρει τη γνώση των μοντέλων ένταξης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση και παρέχει πολύτιμο υλικό αυτής της πτυχής του εκπαιδευτικού (προσφατου) Παρελθόντος, η μελέτη του οποίου καθίσταται αναγκαία συνθήκη για την κατανόηση του Παρόντος, ώστε να σχεδιαστεί με αυξημένες πιθανότητες να επιτευχθούν οι στόχοι που τίθενται από την Εκπαιδευτική Πολιτική για το Μέλλον. Επίσης, χαρτογραφεί την πορεία ένταξης των ΤΠΕ σε διάφορες χώρες του κόσμου, προσφέροντας τη δυνατότητα συγκριτικής προσέγγισης του ζητήματος στην Ελλάδα. Η σημερινή τάση θα μπορούσε να συνοψισθεί στη φράση: "Από το σχολείο που διδάσκει, στο Σχολείο που μαθαίνει", η οποία σχετίζεται άμεσα και με το Πρόγραμμα International Teachers Leadership (ITL), ένα ... Σύστημα Blended για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, αλλά και με το Ψηφιακό Σχολείο. Σήμερα, και το πλαίσιο αυτό, η πιο διαδεδομένη άποψη σχετικά με την οικοδόμηση των γνώσεων στηρίζεται στην παραδοχή που περιστρέφεται γύρω από 4 μεγάλες ιδέες : - στην ίδια τη δραστηριότητα του μαθητευόμενου ως αυτόνομου όντος που μαθαίνει μέσα από την πράξη (ανακαλυπτική μάθηση) - στην προσφορά ευνοϊκών για τη μάθηση καταστάσεων, δηλδή, την αναγκαιότητα της διδακτικής και της παιδαγωγικής - στη διαμεσολάβηση του ενήλικα και στο ρόλο του κοινωνικού περιβάλλοντος, (σε ό,τι το παιδί δεν μπορεί να κάνει μόνο του αλλά, το πετυχαίνει με τη βοήθεια του άλλου) - στη χρήση γλωσσικών και συμβολικών μορφών για επικοινωνία και αναπαράσταση. Υπό το πρίσμα αυτό, οι σύγχρονες παιδαγωγικές και διδακτικές προσεγγίσεις δίνουν έμφαση στο γεγονός ότι τα Υπολογιστικά μαθησιακά περιβάλλοντα πρέπει να είναι σχεδιασμένα με τρόπο τέτοιο, ώστε να διευκολύνουν τις ενεργητικές, εποικοδομιστικές και συνεργατικές μαθησιακές διαδικασίες. Ωστόσο, ανάμεσα στη μάθηση με τη βοήθεια των ΤΠΕ και στην παραδοσιακή σχολική μάθηση, πρέπει να σημειωθεί ότι ενέχονται πολλές δυνατότητες, αλλά και λίγες, σχετικά, βεβαιότητες. Για παράδειγμα, η χρήση εφαρμογών υπολογιστών που δεν έχουν δημιουργηθεί για καθαρά εκπαιδευτικό σκοπό φαίνεται να συνιστά ένα ιδιαίτερα χρήσιμο μέσο στην έκφραση των ιδεών, στην απόκτηση γνώσεων και στην οικοδόμηση εννοιών από τους μαθητές. Στο πλαίσιο αυτό το λογισμικό γενικής χρήσης, όπως επεξεργαστές κειμένου, λογιστικά φύλλα, βάσεις δεδομένων, λογισμικό επεξεργασίας εικόνας κ.λπ. μπορεί να αποτελέσει γνωστικό μέσο και εργαλείο συμβολικής έκφρασης, και με την κατάλληλη διαμεσολάβηση του εκπαιδευτικού να ευνοήσει ποικίλες μαθησιακές δραστηριότητες σε όλο το εύρος του αναλυτικού προγράμματος. Παράλληλα, πολύ ισχυρά εκπαιδευτικά εργαλεία συνιστούν σήμερα οι εφαρμογές εννοιολογικής χαρτογράφησης, προσομοίωσης και μοντελοποίησης, δεδομένου ότι ευνοούν ή/και υποστηρίζουν εποικοδομιστικού τύπου διδακτικές προσεγγίσεις. Στο ίδιο πλαίσιο, οι εκπαιδευτικές εφαρμογές της ρομποτικής, μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία για οικοδόμηση γνώσεων και μάθηση. Τέλος, ακόμη και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια συνιστούν μια μεγάλη κατηγορία εφαρμογών που, ανάλογα με το είδος και τη χρήση τους, μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων (από κινητικές δεξιότητες μέχρι δεξιότητες επίλυσης προβλήματος).Κατά συνέπεια, τα μαθησιακά περιβάλλοντα που κάνουν χρήση των ΤΠΕ οφείλουν να βοηθούν τους μαθητές, ώστε :-να κατανοούν και όχι να απομνημονεύουν,- να προάγουν τον μετασχηματισμό των ιδεών τους και όχι την παγίωση στερεοτυπικών αναπαραστάσεων- να γεφυρώνουν δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρο στο σχολείο και αυτών που συνιστούν αυθεντικές πολιτισμικές δραστηριότητες
- να χρησιμοποιούν με κριτικό, δημιουργικό και πρωτότυπο τρόπο τις γνώσεις, την περιέργεια και την φαντασία τους.
Ο αγγλικός όρος "Blended Learning", o οποίος μεταφέρεται στην ελληνική γλώσσα ως "Μικτή Μάθηση", στην πραγματικότητα συνίσταται σε ένα σύμπλεγμα συγγενών όρων, όπως η Εκπαίδευση, η Παιδαγωγική, η Μάθηση και η Διδακτική.
Η Μικτή Μάθηση συνίσταται στη μίξη παραδοσιακών πρόσωπο με πρόσωπο διδακτικών πρακτικών και μέσων διδασκαλίας, ποικίλων εκπαιδευτικών υλικών, διεπιστημονικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, εφαρμογών εκπαιδευτικών λογισμικών και τεχνολογιών ασύγχρονης επικοινωνίας. Με δύο λόγια, ένα Πρόγραμμα Μικτής Εκπαίδευσης αναμιγνύει επιλεκτικά - και σε μικρότερη ή μεγαλύτερη αναλογία- διάφορους τρόπους μάθησης, μεθοδολογίας, παιδαγωγικής προσέγγισης και διδακτικής πρακτικής, ανάλογα με τις ανάγκες της **Κοινότητας Μάθησης**. Συνηθέστερα, οι εκπαιδευόμενοι ξεκινούν την εκπαιδευτική διαδικασία σε συμβατικές εκπαιδευτικές δομές. Στη συνέχεια, τούς δίνεται η ελεγχόμενη δυνατότητα πρόσβασης στο περιεχόμενο και στο σχεδιασμό του διδακτικού περιεχομένου (ή κάποιου τμήματός του), αλλά και, με τη χρήση των τεχνολογιών του Διαδικτύου, η δυνατότητα μεταξύ τους επικοινωνίας και επικοινωνίας με τον διδάσκοντα, ο οποίος "περιορίζεται" στον ρόλο του Καθοδηγητή.
Η συνθετική αξιοποίηση ποικίλων τεχνικών, εκπαιδευτικών λογισμικών, παιδαγωγικών θεωριών και διδακτικών πρακτικών που συνιστούν τον "σκληρό πυρήνα" της, καθιστούν τη Μικτή Μάθηση μία αξιόλογη διδακτική επιλογή, η οποία, κυρίως, δύναται να ανταποκριθεί ταυτόχρονα στις ποικίλες -ομαδικές και ατομικές- μαθησιακές απαιτήσεις.
Τα κύρια θεωρητικά μοντέλα που περιγράφουν την ανθρώπινη μάθηση είναι το μοντέλο του συμπεριφορισμού, του εποικοδομισμού και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Σε αντίθεση με τη θεωρία του συμπεριφορισμού, η οποία βρίσκεται σε παρακμή, οι άλλες δύο μεγάλες θεωρίες βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και είναι αυτές, οι οποίες προτείνουν συμπληρωματικα το πλαίσιο κατανόησης της δραστηριότητας των υποκειμένων όταν βρίσκονται σε διαδικασία μάθησης και συμβάλλουν στη σχεδίαση και τσην υλοποίηση περιβαλλόντων μάθησης που βασίζονται στις Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ).
Η ιστορική αναδρομή προσφέρει τη γνώση των μοντέλων ένταξης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση και παρέχει πολύτιμο υλικό αυτής της πτυχής του εκπαιδευτικού (προσφατου) Παρελθόντος, η μελέτη του οποίου καθίσταται αναγκαία συνθήκη για την κατανόηση του Παρόντος, ώστε να σχεδιαστεί με αυξημένες πιθανότητες να επιτευχθούν οι στόχοι που τίθενται από την Εκπαιδευτική Πολιτική για το Μέλλον. Επίσης, χαρτογραφεί την πορεία ένταξης των ΤΠΕ σε διάφορες χώρες του κόσμου, προσφέροντας τη δυνατότητα συγκριτικής προσέγγισης του ζητήματος στην Ελλάδα. Η σημερινή τάση θα μπορούσε να συνοψισθεί στη φράση: "Από το σχολείο που διδάσκει, στο Σχολείο που μαθαίνει", η οποία σχετίζεται άμεσα και με το Πρόγραμμα International Teachers Leadership (ITL), ένα ... Σύστημα Blended για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, αλλά και με το Ψηφιακό Σχολείο.
Σήμερα, και το πλαίσιο αυτό, η πιο διαδεδομένη άποψη σχετικά με την οικοδόμηση των γνώσεων στηρίζεται στην παραδοχή που περιστρέφεται γύρω από 4 μεγάλες ιδέες :
- στην ίδια τη δραστηριότητα του μαθητευόμενου ως αυτόνομου όντος που μαθαίνει μέσα από την πράξη (ανακαλυπτική μάθηση)
- στην προσφορά ευνοϊκών για τη μάθηση καταστάσεων, δηλδή, την αναγκαιότητα της διδακτικής και της παιδαγωγικής
- στη διαμεσολάβηση του ενήλικα και στο ρόλο του κοινωνικού περιβάλλοντος, (σε ό,τι το παιδί δεν μπορεί να κάνει μόνο του αλλά, το πετυχαίνει με τη βοήθεια του άλλου)
- στη χρήση γλωσσικών και συμβολικών μορφών για επικοινωνία και αναπαράσταση.
Υπό το πρίσμα αυτό, οι σύγχρονες παιδαγωγικές και διδακτικές προσεγγίσεις δίνουν έμφαση στο γεγονός ότι τα Υπολογιστικά μαθησιακά περιβάλλοντα πρέπει να είναι σχεδιασμένα με τρόπο τέτοιο, ώστε να διευκολύνουν τις ενεργητικές, εποικοδομιστικές και συνεργατικές μαθησιακές διαδικασίες. Ωστόσο, ανάμεσα στη μάθηση με τη βοήθεια των ΤΠΕ και στην παραδοσιακή σχολική μάθηση, πρέπει να σημειωθεί ότι ενέχονται πολλές δυνατότητες, αλλά και λίγες, σχετικά, βεβαιότητες. Για παράδειγμα, η χρήση εφαρμογών υπολογιστών που δεν έχουν δημιουργηθεί για καθαρά εκπαιδευτικό σκοπό φαίνεται να συνιστά ένα ιδιαίτερα χρήσιμο μέσο στην έκφραση των ιδεών, στην απόκτηση γνώσεων και στην οικοδόμηση εννοιών από τους μαθητές. Στο πλαίσιο αυτό το λογισμικό γενικής χρήσης, όπως επεξεργαστές κειμένου, λογιστικά φύλλα, βάσεις δεδομένων, λογισμικό επεξεργασίας εικόνας κ.λπ. μπορεί να αποτελέσει γνωστικό μέσο και εργαλείο συμβολικής έκφρασης, και με την κατάλληλη διαμεσολάβηση του εκπαιδευτικού να ευνοήσει ποικίλες μαθησιακές δραστηριότητες σε όλο το εύρος του αναλυτικού προγράμματος. Παράλληλα, πολύ ισχυρά εκπαιδευτικά εργαλεία συνιστούν σήμερα οι εφαρμογές εννοιολογικής χαρτογράφησης, προσομοίωσης και μοντελοποίησης, δεδομένου ότι ευνοούν ή/και υποστηρίζουν εποικοδομιστικού τύπου διδακτικές προσεγγίσεις. Στο ίδιο πλαίσιο, οι εκπαιδευτικές εφαρμογές της ρομποτικής, μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία για οικοδόμηση γνώσεων και μάθηση. Τέλος, ακόμη και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια συνιστούν μια μεγάλη κατηγορία εφαρμογών που, ανάλογα με το είδος και τη χρήση τους, μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων (από κινητικές δεξιότητες μέχρι δεξιότητες επίλυσης προβλήματος).Κατά συνέπεια, τα μαθησιακά περιβάλλοντα που κάνουν χρήση των ΤΠΕ οφείλουν να βοηθούν τους μαθητές, ώστε :-να κατανοούν και όχι να απομνημονεύουν,- να προάγουν τον μετασχηματισμό των ιδεών τους και όχι την παγίωση στερεοτυπικών αναπαραστάσεων- να γεφυρώνουν δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρο στο σχολείο και αυτών που συνιστούν αυθεντικές πολιτισμικές δραστηριότητες
- να χρησιμοποιούν με κριτικό, δημιουργικό και πρωτότυπο τρόπο τις γνώσεις, την περιέργεια και την φαντασία τους.